चीन पाकिस्तानमध्ये नौदल तळ उभारण्याच्या तयारीत आहे. चिनी नौदलाचा परदेशांतील पहिला तळ जिबुती येथे असून पाकिस्तानात नौदल तळ उभारला, तर तो चीनचा परदेशांतील दुसरा नौदलाचा तळ असेल. ‘वॉशिंग्टन टाइम्स’ आणि ‘साउथ चायना मॉर्निंग पोस्ट’ यावर हे वृत्त प्रसिद्ध झाले आहे.
‘साउथ चायना मॉर्निंग पोस्ट’वर प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तात बीजिंगमधील लष्करी विश्लेषक झाउ चेनमिंग यांचा दाखला दिला आहे. चेनमिंग म्हणाले, ‘पाकिस्तानातील ग्वादार हा नागरी तळ असल्याने दुसऱ्या तळाची चीनला गरज आहे. युद्धनौका आणि व्यापारी नौका यांच्यासाठी वेगवेगळे तळ जगभरात असतात. व्यापारी नौकांना मोठी जागा लागते. युद्धनौकांना रसदपुरवठा आणि उत्तम देखभालयंत्रणा आवश्यक असते.’ पीपल्स लिबरेशन आर्मी (पीएलए)मधील एका सूत्रानेही चीन नौदलाचा तळ उभारत असल्याची कबुली दिली आहे. जिबुतीच्या धर्तीवर आणखी एक नौदलाचा तळ पाकिस्तानात उभारला जाणार आहे.
चेनमिंग म्हणाले, ‘चीनला हिंदी महासागरामध्ये अधिक चांगल्या प्रकारे प्रवेश हवा आहे. अग्नेय आशियामधील मलाक्का सामुद्रधुनीमधूनच सध्या या ठिकाणी येता येते. ग्वादार बंदर हे जमीन आणि जलमार्गातील महत्त्वाचा दुवा ठरू शकते. एडनच्या आखातातून जाणाऱ्या चीनच्या नौकांना देखभाल आणि रसदपुरवठ्यासाठी नौदलाच्या तळाची आवश्यकता आहे.’
वॉशिंग्टन टाइम्स’मध्ये यासंदर्भात आलेल्या वृत्तात अमेरिकेचे निवृत्त कर्नल लॉरेन्स केलिन यांचा दाखला दिला आहे. ते म्हणाले, ‘चीन आणि पाकिस्तानच्या उच्च स्तरावरील लष्करी अधिकाऱ्यांमध्ये बैठक झाली. ग्वादारजवळील जिवनी द्वीपकल्पावर आणि इराणच्या सीमेजवळ चीन नौदलाचा तळ उभारणार आहे. या द्वीपकल्पावर असलेल्या विमानतळाचेही विस्तारीकरण करण्यात येणार आहे. चीनच्या या तळामुळे पाकिस्तानसह हिंदी महासागराचे लष्करीकरण होणार आहे.’ चीनमधील लष्करी विश्लेषकांनी मात्र पाकिस्तानचे लष्करीकरण करण्याचा चीनचा कुठलाही हेतू नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. ग्वादार बंदर हे चीन-पाकिस्तान आर्थिक कॉरिडॉरमधील महत्त्वाचे बंदर आहे. चीन आणि पाकिस्तानदरम्यान मोठ्या प्रमाणात पायाभूत सुविधांचे जाळे विणण्यात येणार असून चीनमधील शिनजांग प्रांतापर्यंत हा मार्ग नेण्यात येणार आहे.
सिंगापूर राष्ट्रीय विद्यापीठातील दक्षिण आशियायी अभ्यास केंद्रातील रिसर्च असोसिएट म्हणून कार्यरत असणारे राजीव रंजन चतुर्वेदी यांनी भारताला चीनच्या पाकिस्तानमधील हेतूंची पूर्ण कल्पना असल्याचे म्हटले आहे. ते म्हणाले, ‘भारताच्या विरोधात पाकिस्तानचा विशेषतः दहशतवादाबाबतीत वापर करून घेणे चीनच्या फायद्याचे आहे. त्यामुळे भारत आणि चीनच्या संबंधांत मोठा तणाव निर्माण झाला आहे. मात्र, भारताच्या नौदलाचा हिंदी महासागरातील अनुभव चीन आणि पाकिस्तानच्या तुलनेत अधिक आहे.’
तणावाची शक्यता
जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठातील प्राध्यापक स्वरण सिंग म्हणाले, ‘चाबहार बंदराजवळ असल्याने ग्वादार किंवा जिवनी ही दोन्ही ठिकाणे नौदलासाठी उपयुक्त नाहीत. चाबहार बंदरामध्ये भारताने मोठी गुंतवणूक केली आहे. पाकिस्तान आणि इराण किंवा भारत आणि चीन यांच्यात तणाव निर्माण झाला, तर दोन्ही ठिकाणची बंदरे धोक्यात येतील.
No comments:
Post a Comment